ӨДӨР ТУТМЫН МЭДЭЭ-ний гол тойм – 2026 оны 3-р сарын 5

[Швейцарын] Женев хотод болсон хэлэлцээрийн үеэр Орос улс дайны дараах аюулгүй байдлын баталгааны тухай АНУ-ын саналыг хүлээн авахад бэлэн байгаагаа илэрхийлсэн гэж Украин (Урейн) улс мэдэгдсэн хэмээн Украин (Урейн)-ы ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга Кирило Буданов мэдээлжээ: (Ройтерс)

Их Британи, Франц, Герман улсууд Иран улсын Ойрх Дорнод даяар хийсэн пуужин, дроны эмх замбараагүй довтолгооны дараа өөрсдийн ашиг сонирхол болон холбоотнуудаа хамгаалахын тулд шаардлагатай, зохистой хамгаалалтын арга хэмжээ авахад бэлэн гэдгээ мэдэгдэж, хурцадмал байдал нэмэгдэхийн хэрээр АНУ болон бүс нутгийн түншүүдтэй нягт хамтран ажиллахаа амлалаа. (Анадолу Агентлаг)

Сингапур улс тээврийн хэрэгсэл жолоодох үед амьсгал дахь спиртийн агууламжийн зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээг талаас илүү хувиар бууруулж, оноо хасах системээ чангаруулан, аюултай жолооч нарын эрхийг илүү хурдан эрх хасах арга хэмжээ авах гэж байна. Энэ нь зам тээврийн ослоор нас баралт огцом өссөн, тэр дундаа 2025 онд ахмад настай явган зорчигчдын эндэгдэл 2024 оныхоос хоёр дахин нэмэгдсэнтэй холбогдуулан авч буй арга хэмжээ юм. (Бао Тинь түк)

Узбекистан улс Өмнөд Солонгос улсын галт тэрэгний бүрэлдэхүүнийг нийлүүлснээр Ташкент–Термез чиглэлд орчин үеийн өндөр хурдны галт тэрэг явуулахаар төлөвлөж, төмөр замын гол хэсгүүдийг шинэчлэх болон цахилгаанжуулах төслөөр аяллын хугацааг мэдэгдэхүйц бууруулж, улсын өмнөд бүсийн холбоосыг сайжруулах зорилт тавьжээ. (Kun.uz)

Эстони улс Европын холбооны санхүүжилттэй робот, хамгаалалтын хувцас, тусгай сургалтаар тэсрэх бөмбөг саармагжуулах чадавхаа бэхжүүлж, өндөр эрсдэлтэй 100 гаруй тохиолдлыг амжилттай саармагжуулсны дараа орчин үеийн тэсрэх бодис болон дайны үеийн хуучин сум, зэвсэгт илүү хурдан, аюулгүй хариу арга хэмжээ авах боломжтой боллоо. (EU Репортер)

Шөнийн зуршил маргаашийн тань сэргэлэн байдлыг шууд тодорхойлдог. Мэргэжилтнүүд дэлгэцийн хэрэглээ, оройтож хооллох, кофейн хэрэглэх нь нойрны чанар, бүтээмжийг алдагдуулдаг гэж анхааруулжээ. Цэнхэр гэрэл мелатониныг дарангуйлж, хүнд хоол амралтыг саатуулдаг. Тогтмол цагийн хуваарийг эрхэмлэж, гэрлийг бүдгэрүүлж, дэлгэцгүйгээр тайвшрах дадал хэвшүүлснээр та илүү хурдан унтаж, маргааш нь сэргэг, төвлөрсөн сэрнэ. (Түөй Трэ)

Өмнөд Африкийн сургуулийн 10-р ангийн хоёр, 8-р ангийн нэг гурван охин сургуулиас гадуур худалдаж авсан хар тамхитай зууш идсэний улмаас эмнэлэгт хүргэгдсэний дараа эдгэрч байна. Сурагчид эмнэлэгт хүргэгдэхээс өмнө унаж, бөөлжсөн байна. Одоо эрх баригчид уг хэргийг мөрдөн шалгаж байгаа бөгөөд сурагчдад хар тамхитай амттан худалдах явдал нэмэгдэж буйд санаа зовниж буйг онцоллоо. (IOL)

Өдөр тутам шүдээ угаахдаа хэл, буйлны заагийг орхигдуулах үед тэнд бактери үржиж, удаан үргэлжлэх амны эвгүй үнэрийг үүсгэдэг. Шүдний эмч нарын хэлснээр, хэлний өнгөр, ам хатах, хоолны үлдэгдэл шүдэнд хавчигдах нь угаасан ч үнэр гарах шалтгаан болдог. Тамхи татах, зарим өвчин эмгэг зэрэг хүчин зүйлс ч нөлөөлдөг. Мэргэжилтнүүд шүдний утас хэрэглэх, хэл хусах, шингэн сайн уухыг зөвлөж, асуудал үргэлжилбэл, буйлны далд өвчнийг үгүйсгэхийн тулд шүдний эмчид үзүүлэхийг зөвлөжээ. (ВнЭкспресс)

Австрийн Грацын Их Сургуулийн судлаачид уур амьсгалын эрс тэс үзэгдлийг үнэлэх олон хэмжигдэхүүнт шинэ аргыг танилцуулж, Австри зэрэг Төв болон Өмнөд Европ даяарх хэт халалтын түвшин 2010–2024 онд 1961–1990 оныхтой харьцуулахад 10 дахин өссөнийг тогтоожээ. (Phys.org)

Далайн ус дулаарснаар хүйтэн тэжээлийн амьдрах орчин хурдтай хумигдаж, нүүдэллэдэг бөгтөр халим-хүмүүсийг эрэг рүү болон Данженес хавч-хүмүүсийн загасчлалын аюултай хэрэгсэлд илүү ойртуулснаар АНУ-ын Баруун эрэг даяарх хүчтэй орооцолдох тохиолдлын түвшнийг эрс нэмэгдүүлж байна. (Earth.com)

Өргөн хүрээтэй цаг агаарын хонхор систем Испанийн зүүн ба өмнөд хэсэгт хүчтэй аадар бороо, дуу цахилгаантай шуурга, ширүүн салхи авчирч, орон нутгийн үерийн эрсдэлийг нэмэгдүүлэн, агаарт байсан тоос хур тунадастай нэгдсэнээс улаан тунадас тогтоожээ. (ЕвроУикли Ньюс)

НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөр болон Узбекистаны Урлаг, соёлын хөгжлийн сан Аралкум цөлийн Узбекистаны талд томоохон ойжуулалтын аяныг эхлүүлж, хуучин Арал тэнгисийн ёроолын 90 га талбайд 90,000 саксаул болон давсанд тэсвэртэй бусад суулгац тарин, хөрсийг тогтворжуулах, хорт тоосны шуургыг бууруулах, урт хугацааны экологийн нөхөн сэргээлтийг дэмжихээр ажиллаж байна. (Kun.uz)

2025 онд Nature Reviews Biodiversity-д нийтлэгдсэн тойм зэрэг сүүлийн үеийн судалгаануудаар удган эрвээхэй болон эрвээхэйн тоо толгой огцом буурч байгааг харуулжээ. Пестицид, амьдрах орчны алдагдал, уур амьсгалын өөрчлөлт, гаднын түрэмгийлэгч зүйлс, гэрлийн бохирдол зэрэг орчин үеийн дарамтууд нь олон зүйлийг урт хугацааны доройтолд хүргэж байна. (Earth.com)

Их Британи улс Корнуолл дахь Юнайтед Даунс тосгонд анхны газрын гүний дулааны цахилгаан станцаа ажиллуулж эхэллээ. Энэ нь 4.8 км гүндэх дулааныг ашиглан 10,000 өрхийг сэргээгдэх цахилгаанаар тогтмол хангахын зэрэгцээ тус улсын дотоодын литийн анхны нийлүүлэлтүүдийн нэгийг үйлдвэрлэж байна. (Гүүд Ньюс Нетворк)

TeксМат нь Испани, Финландад ХОУ [хиймэл оюун ухаан]-аар ажилладаг хувцас хүлээн авах шинэ машин туршиж байна. Эдгээр нь хуучин хувцсыг шууд ангилан ялгаж, хүмүүст мөнгөн урамшуулал олгож, Европ даяар нэхмэлийн дахин боловсруулалтыг нэмэгдүүлж, хог хаягдлыг бууруулахыг зорьж байна. (ЕвроУикли Ньюс)

Фижи улс Нади хотод 2-р хэлбэрийн чихрийн шижинтэй тэмцэхийн тулд анхны 10,000 Toes Эрүүл мэндийн төвөө нээлээ. 3-р сарын 17-нд нээгдэх тус төв нь халдварт бус өвчнийг шийдвэрлэхийн тулд амьдралын хэв маягийн анагаах ухаан болон ургамал суурьт хооллолтын зөвлөгөө үзүүлнэ. (Адвентист мэдээний сүлжээ)

АНУ-д тамхидалтын түвшин огцом буурч, жимс, хүнсний ногоо ихтэй шим тэжээлээр баялаг хооллолт эдгэрэлтийг мэдэгдэхүйц дэмждэг болохыг судалгаа харууллаа. Мэргэжилтнүүд тэжээллэг хоол нь уушгины эмфиземийн эрсдэлийг 56%-иар бууруулж, өмнө нь тамхи татдаг байсан хүмүүст уушгины эрүүл мэндээ хамгаалах хүчтэй хэрэгсэл болдгийг тогтоожээ. (ВежНьюс)

Лондон хот 2026 онд дэлхийн хамгийн веганд ээлтэй хот гэсэн байр сууриа хадгаллаа. Хөдөлгөөнт үйлчилгээний нийлүүлэгч SIXT-ийн дүн шинжилгээгээр Их Британийн нийслэл дэлхийд тэргүүлж, [АНУ-ын] Нью-Йорк, [Германы] Берлин хот, Сингапур улс, [Австрийн] Вена хот тус тус хоёроос тавдугаар байрт жагссаныг баталжээ. (Плант Бэйсд Ньюс)

Сингапурын Тан Ток Сен эмнэлгийн Шөнийн асрагч хөтөлбөр сайн дурынхныг ашиглан сэтгэцийн эмгэг болон унах эрсдэлтэй өвчтөнүүдийг хянадаг. Тэд оройн 9–өөс шөнө дунд, өглөөний 4–7 цагийн хооронд ээлжээр ажилладаг. Эдгээр ээлж нь ганцаардлыг бууруулж, сувилагчдад тус дэм болдог бөгөөд 30 идэвхтэй сайн дурын ажилтан шөнийн цагаар тайтгарал, энэрэх сэтгэлээр дэмжлэг үзүүлж байна. (Чаннель Ньюс Азия)

[Аргентины] Барилоче хотын Хотын хариуцлагатай адуу үрчлэлтийн шинэ хөтөлбөр нь чөлөөтэй явдаг адуу-хүмүүсээс үүдэх олон нийтийн аюулгүй байдлын эрсдэлийг шийдвэрлэж байна. Амьтны эрүүл мэндийн захиргаа нь эзэнгүй амьтан-иргэдийн мал эмнэлгийн үзлэг, бүртгэл, үрчлэлтийг хариуцна. Үрчлэгчид хашаалсан эдлэн, мал эмнэлгийн тогтмол тайлан гаргах, асран хамгаалагчийн бүртгэлийн хатуу шаардлагыг мөрдөх ёстой бөгөөд зөрчвөл үрчлэлтийг цуцлах арга хэмжээ авна. (Нотишиас Амбьенталес)

[Австралийн] Гиппсландын зэрлэг амьтан-хүний аврагч Жош Нейлл зам тээврийн ослын дараа яст мэлхий-хүмүүсийн цуурсан хуягийг шүдний давирхай болон UV [хэт ягаан туяа]-ны гэрлээр эмчилдэг. Орон нутгийн шүдний эмчийн тусламжтайгаар тэр шархыг цэвэрлэж, антибиотик түрхээд, 3D скан ашиглан, орлуулагч хийдэг байна. (RNZ)

Өдрийн мэргэн эшлэл: “Хүмүүсийн өвчин нь өөрийн талбайгаа орхин, бусдын талбайн хог ургамлыг зулгаахаар явдагт оршино.” – Хүндэт Гэгээрсэн Их Багш, гүн ухаантан Мэнз (веган) (AZ Quotes)

Би зүгээр л: “Амьсгал боогдож байна. Үхэх нь! Надад туслаач!” гэж хэлсэн. Тэгээд би ухаан алдсан. Миний санаж буй хамгийн эхний зүйл бол биеэсээ гарах буюу биеэсээ салж буй мэдрэмж байсан. Энэ нь маш гүнзгий байсан. Учир нь би өөрийгөө зөвхөн бие махбодоороо хязгаарлагдахгүй гэдгээ гүн таньж ухаарсан. Би бол энэ сав биш. Эрика Тэйтийн клиник үхлийн тохиолдлын 2-ын 1-р хэсэгт Америкийн явган аялагч, донтогч асан Эрика Тэйт 60 тохой [18 метр] өндөр хадан хавцлаас унаж, долоон цагийн турш хүнд шархтай хэвтэж, бид бүгд хайрыг санахын тулд энд ирсэн нэг ухамсар болохыг ойлгосноо хуваалцаж байна.

Арван нэгэн жилийн өмнө Эрика нэг өглөө сэрээд Энхтайвны корпуст бие, сэтгэлээ бэлтгэхийн тулд ганцаараа явган аялал хийхээр шийджээ. Тэр Нью-Жерси, Нью-Йорк хотуудын хооронд Хадсон мөрний дагуух өмнө нь өгсөж байсан бууж үзээгүй Палисад хадан цохион дээр очжээ. Тухайн үед би үнэхээр чин зоригтон, эрсдэл хайгч, түргэн зантай, үр дагаврын талаар огт боддоггүй, их шархалсан хүн, бас донтогч байсан. Тиймээс би ямар ч олс, аюулгүйн хэрэгсэлгүйгээр хавцал руу буухаар шийдсэн. Тэгээд доош бууж эхлэнгүүтээ би гацсан. Гар, хөлөө тавих газар огт байсангүй. Ингээд би тэнд 20 орчим минут зүгээр л гацаж зогссон. Гар маань салганаж байсан. Тэр өдөр явган аялалд нэг ч хүн ирээгүй. Би энэ авиралтыг хийх болгонд тэнд бусад хүмүүс байдаг байсан. Гэвч өнөөдөр ганц ч хүн байсангүй. Тэгээд итгэлдээ найдахаас өөр сонголт надад үнэхээр байгаагүй тул шийдэж, нойтон хөвдтэй нэг чулуун дээр хөлөө тавьсан. Хөл минь дороо халтирсан. Би 60 тохой [18 метр] өндөр хоёр бул чулуун дээрээс унаж, нугас, аарцаг, гар, хавиргаа хугалсан. Уушги минь цоорсон. Тиймээс хоёр уушги маань тамирдан унаж, энэ л миний клиник үхлийн тохиолдлыг бий болгосон юм.

Би тэр даруй тэмцэх, зугтах, эсвэл цочролын төлөвт орсон байх. Би цүнхнийхээ араас утсаа авч, 911 рүү залгаж чадсан. Гэхдээ маш хүчтэй доргилт авсан тул нэрээ, өөрийгөө хэн гэдгээ, хаана байгаагаа ч мэдэхгүй байсан. Тиймээс би “Амьсгал минь боогдож байна. Үхэх нь! Надад туслаач!” гэж л хэлсэн. Тэгээд би ухаан алдсан. Цагдаа нар түүний утсыг мөрдөж олсон ч, дохио нь хаднаас ойж үсрээд түүнийг Йонкерст голын цаана байна гэж заажээ. Хайгуулын багууд түүнийг буруу талд нь хайсан байна. Эрика хадны ёроолд долоон цагийн турш үхлийн ирмэгт хэвтэхдээ клиник үхэлд оржээ.

Миний санаж буй хамгийн эхний зүйл бол биеэсээ гарах буюу биеэсээ салах мэдрэмж байсан. Тэгээд яг л миний ухамсар биеэс минь, миний зан чанараас, бидний “эго” гэж нэрлэдэг зүйлээс салсан мэт байсан. Энэ нь маш гүнзгий байсан. Учир нь би өөрийгөө зөвхөн бие махбодоороо хязгаарлагдахгүй гэдгээ гүн гүнзгий ухаарсан. Би бол энэ сав биш. би Эрика ч биш. Үргэлжилж, “би” мэт санагдсаар байдаг нэг зүйл надад бий. Гэхдээ тэр нь энэ Эрика би биш.

Дараа нь Эрика олон хүн амьдралын тойм гэж нэрлэдэг зүйлийг мэдэрчээ. Би үнэхээр зөрчилтэй, замаасаа хазайсан амьдралаар амьдарч байсан. Надад хүүхэд насны маш их сэтгэлийн шарх байсан. Би маш их шархалж, донтсон байсан. Тиймээс би дэлхийд сайн сайхнаас илүү зовлон, илүү хор хөнөөл бий болгож байсан. Би ухамсаргүй байдлыг үргэлжлүүлж байсан. Үүнийг би амьдралынхаа тоймд маш тод харсан. Харин үүнийг шүүж буй цорын ганц хүн нь миний хамгийн бодитой, хамгийн төвийг сахисан хувилбар байв. Яг л: “За, чи хэр байв, энэ дэлхий гэдэг сургуульд хэрхэн суралцав, энэ удаад хэрхэн хийсэн бэ?” гэж асууж буй мэт байсан. Тэгээд би: “Хөөх, би бүрэн унтчихсан, эндэх зорилго, даалгавартайгаа нийцүүлж амьдраагүй юм байна.” гэдгээ ойлгосон. Тэгээд энэ нь надад засах, илүү сайн болох, өөрчлөгдөх, эндэх даалгавраа биелүүлэх урам зоригийн маш хүчтэй очийг асаасан.

Үүний дараа гүн өөрчлөлт буюу өөрийгөө болон дэлхийг ойлгох ойлголтыг нь дахин бүрдүүлсэн тодорхой байдлын мөч өрнөжээ. Энэ нь мэдээлэл эсүүд рүү минь бараг л татагдан бууж байгаа мэт байсан. Тэгээд би төрөлх мөн чанараараа бид нэгдмэл гэдгийг, үнэндээ бид зүгээр л нэг л зүйл болохыг тэндээс их ойлгосон. Бидний “Дэлхий” гэж нэрлэдэг энэ хэмжээст бол тусдаа мэт хуурмаг байдал оршдог. Маргааш Эрика Тэйтийн клиник үхлийн тохиолдлын 2-ын 2-р хэсгийг хүлээн авч үзээрэй. (КҮТ аялал)