ӨДӨР ТУТМЫН МЭДЭЭ-ний гол тойм – 2026 оны наймдугаар сарын 8

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп 8-р сарын 4-нд өдрийн турш үргэлжилсэн хэлэлцээрээр АНУ, Иран улс “маш үр дүнтэй ярилцсан” бөгөөд Ормузын хоолойг дахин нээх чиглэлд ахиц гарч байна гэж мэдэгджээ. (Ройтерс)

Украин (Урейн)-ы ерөнхийлөгч Володимир Зеленський тус улс өвөл болохоос өмнө Орос улсад энх тайвныг бий болгохуйц түлхэц үзүүлэхийн тулд дипломат харилцаа, эдийн засаг, цэргийн дарамт үзүүлэхийг хичээнэ гэж мэдэгджээ. (Киев Пост)

8-р сарын 4-нд Оросын хүчин [Украин (Урейн)-ы] Донецк мужийн Краматорск хотын төвд чиглүүлэгчтэй хоёр агаарын бөмбөгөөр цохилт өгсний улмаас дор хаяж 22 энгийн иргэн шархаджээ. Цохилт орон сууцны барилгыг онож, ойролцоох бусад байгууламжийг гэмтээсэн байна. (Киев Пост)

[Оросын] Новороссийск хотын боомтын ойролцоо Туркийн эзэмшлийн “Надежда” ачааны хөлөг онгоц дроны халдлагад өртсөний дараа Турк улс Орос, Украин (Урейн) улсуудад Хар тэнгисийн усан замын аюулгүй байдлыг хамгаалах арга хэмжээ авахыг уриалжээ. Халдлагын улмаас багийн гурван гишүүн хүнд шархадсан байна. Туркийн Гадаад хэргийн яам олон удаа анхааруулсаар байхад иргэний хөлгүүдийг онилж буйд гүнээ түгшиж байгаагаа мэдэгджээ. (Ройтерс)

8-р сарын 4-нд [Украин (Урейн)-ы] Херсон хотод нэг дрон ногоо худалдагчийг хөөж очоод ойролцоо нь дэлбэрч буй бичлэг гарсны дараа Украин (Урейн) улс Орос улсыг дайны гэмт хэрэг үйлдсэн гэж буруутгажээ. Цагдаагийн мэдээлснээр, 52 настай эрэгтэй амьд үлдсэн ч цочролд орж, хөл болон нуруундаа сумны хэлтэрхийд оногдон шархаджээ. Ройтерс уг бичлэгийг мэдээлсэн байршилд хийснийг баталгаажуулсан ч яг хэзээ авсныг нь бие даан нотолж чадаагүй бол Оросын тал нэн даруй тайлбар өгөөгүй байна. Украины албаныхан уг халдлагыг энгийн иргэдийг айлган сүрдүүлэх өргөн хүрээний ажиллагааны нэг хэсэг гэж мэдэгджээ. (Ройтерс)

Бүгд Найрамдах Доминикан Улс, Венесуэл улс хоёр орны засгийн газар хоорондын хэлэлцээрийн дараа дипломат болон консулын харилцаагаа үе шаттай сэргээхээр тохиролцжээ. (Доминикан Түдэй)

[Испанийн] Сеута хотод Мароккогоос хэдэн арван мянган цагаач олноор ирсний дараа асран хамгаалагчгүй, эсвэл гэр бүлээсээ салсан 800 гаруй хүүхэд гацсан хэвээр байна. Олон хоргодох байр дүүрч, зарим хүүхэд хоол гуйн, гудамжаар тэнүүчилж байна. (Бао Тинь түк)

Эх газрын Хятадаас гаралтай Хятадын нүүрсний уурхайн урлагийн чуулга 7-р сарын 31-нээс 8-р сарын 2-ны хооронд [Тайвань (Формоса)-ийн] Тайбэй, Каошиун хотуудад гурван тоглолт хийж, сяншэн [ихэвчлэн хоёр хүний харилцан яриат хошин үзүүлбэр], куайбан [хулсан ташигч тоглонгоо, хэмнэлээр хүүрнэх урлаг], Бээжин дуурь зэрэг Хятадын уламжлалт урлагийг толилуулжээ. Тус чуулга айлчлалаараа Тайванийн хоолойн хоёр эргийн соёлын солилцоо, харилцан ойлголцлыг дэмжихийг зорьсон гэж мэдэгджээ. (Синьхуа)

Өөрийн вэбсайтаараа дамжуулан дэлхий даяарх хүсэлт гаргасан эмэгтэйчүүдэд үр хөндөлтийн эмийг шуудангаар хүргэдэг, Канадын ашгийн бус Women on Web байгууллагын сайтыг Засгийн газраас хаасан шийдвэрийг хүчингүй болгуулах хүсэлтийг нь Сөүлийн шүүхээр хэрэгсэхгүй болгосноор тус сайт Өмнөд Солонгост хаалттай хэвээр үлдэнэ. Тус сайтыг Өмнөд Солонгост 2024 оны 10-р сараас эхлэн хаасан байна (Кореа ЖуунАн Дэйли)

Тайвань (Формоса)-ийн Эрүүл мэндийг дэмжих газар гэртээ дам тамхидалтад өртөх хувь 2022 онд 28.9% байснаас 2024 онд 35.6 хувь болж өссөнийг анхааруулж, богино хугацаанд өртөхөд ч эрүүл мэндэд хор хөнөөлтэйг онцолжээ. Мөн гуравдагч дам тамхидалт [орчинд үлддэг бохирдуулагчийн үлдэгдэл] нь хувцас, тавилга, хивс, хана болон бусад гадаргууд хэдэн сар хадгалагдаж, хүрэлцэх, тоосоор дамжих, гараа амандаа хийх зэргээр нярай, хүүхдэд онцгой эрсдэл учруулдгийг анхааруулсан байна. Тус байгууллага тамхи татагчдад мэргэжлийн туслалцаа авахыг уриалж, зөвхөн сэтгэлийн тэвчээрт найдахаас илүүтэй мэргэжлийн тусламжтай тамхинаас гарах нь илүү үр дүнтэйг дурдаж, тамхи татсан 39 жилийн дараа гэр бүлийнхээ дэмжлэгээр гарсан эрэгтэйн жишээг онцолжээ. (Тайпей Таймс)

[Тайвань (Формоса)-ийн] Тайбэй хотын Гал түймэртэй тэмцэх газар дотоод, гадаадад олон жил эрэн хайх, аврах ажиллагаанд зүтгэсэн, тэтгэвэрт гарч буй найман настай Мэтт, Олина нэртэй хоёр хар лабрадор-хүнийг үрчлүүлэхээр нохой-ардыг асрах туршлагатай хүмүүсийг хайж байна. Эдгээр нохой-хүмүүс Иран, Индонез, Хятад, Турк дэх гадаад ажиллагааг оролцуулан газар хөдлөлт, дэлбэрэлт, галт тэрэгний осол болон бусад гамшгийн үеэр амьд үлдэгсдийг олоход тусалжээ. (Тайпей Таймс)

[АНУ-ын] Калифорнийн Их Сургуулийн Сан-Диего дахь салбар болон [Германы] Фрайбургийн Их Сургуулийн судлаачдын мэдээлснээр, нэг сар веган хоолоор хооллох нь биологийн хөгшрөлт удаашрах, үрэвсэл буурах, дархлааны зохицуулалт сайжрахтай холбоотой ДНХ-ийн метилжилтийн хэв шинжид эерэг өөрчлөлт оруулдаг. Судалгаанд оролцогчдын бодисын солилцоо болон ДНХ-ийн нөхөн сэргээлтэд ч молекулын өөрчлөлт илэрчээ. Эдгээр богино хугацааны үр дүн хооллолт эрүүл мэндтэй холбоотой биологийн үйл явцад хурдан нөлөөлдгийг харуулсан ч урт хугацааны нөлөө нь хараахан нотлогдоогүйг эрдэмтэд тэмдэглэжээ. (UCSD)

Ногоон хулуу нь хоол боловсруулалт, зүрхний эрүүл мэнд, цусан дахь сахрын хяналтыг дэмжих замаар эрүүл мэндэд гол ашиг тус үзүүлдэг. Ус, эслэг, аминдэм, үл исэлдүүлэгчээр баялаг, илчлэг багатай энэ ногоо нь гэдэсний эрүүл мэндийг дэмжиж, дархлааг сайжруулан, жингээ барихад тусалдаг. Түүнчлэн кали болон гликемийн индекс бага байх нь цусны даралтыг зохицуулж, холестерины үзүүлэлтийг сайжруулан, глюкозын түвшнийг тогтвортой байлгахад тусална. (Тань Ньень)

Жимсгэнэ [нэрс, гүзээлзгэнэ, бөөрөлзгөнө зэрэг], авокадо, алим, папайя, анар, гадил, жүрж гэсэн долоон төрлийн жимс нь 40-өөс дээш насны эмэгтэйчүүдийн эрүүл мэндийг урт хугацаанд хамгаалахад тустай. Үл исэлдүүлэгч, эслэг, нэн шаардлагатай шим тэжээлээр баялаг эдгээр жимс зүрхийг хамгаалж, тархи, дархлааны үйл ажиллагааг дэмжин, хоол боловсруулалтад тустайгаас гадна арьсны уян хатан чанарыг хадгалдаг. Мэргэжилтнүүд эрүүл өтлөхийн тулд дасгал хөдөлгөөн хийж, хангалттай ус уухын зэрэгцээ олон төрлийн жимс хослуулан хэрэглэж, сахар ихтэй жимсний хэрэглээг хянахыг зөвлөжээ. (Бао Сүк хое ва Дой сон)

Этиопын Амхара мужийн Цадкане Дебре Митмак Гэгээн Мариягийн Хийдийн орчимд 8-р сарын 3-нд шөнөжин орсон хүчтэй борооны улмаас хөрсний гулгалт үүсэж, ариун усны зан үйлд цугласан 14 сүсэгтэн амиа алджээ. Долоон хүн бэртэж гэмтсэн бөгөөд тодорхойгүй тооны хүн нурангид дарагдсан хэвээр байна. (ABC Ньюс)

8-р сарын 3-нд Гватемалын Фуэго галт уул хүчтэй дэлбэрэлтийн шатанд орж, пирокластик урсгал [халуун хий, үнс, галт уулын чулуулгаас бүрдэх нуранги] жалгаар 5–7 километр уруудан, галт уулын тогооноос дээш 200–300 метр өндөр лав оргилжээ. Эрх баригчид Эль Порвенир, Лас Лахитас тосгоноос 250 орчим хүнийг нүүлгэн шилжүүлсэн байна. Үндэсний 14 дүгээр замыг хааж, ойролцоох бүс нутгуудын хичээлийг түр зогсоожээ. Хүний амь нас, эрүүл мэнд хохироогүй байна. (Уотчерс, Локал 10)

Шри Ланка улсад 2 өдөр үргэлжилсэн хүчтэй борооны улмаас үер, шавар гулсалт үүсэж, дор хаяж 7 хүн амиа алдсаны дараа тус улсын цай тариалдаг төвийн өндөрлөг нутгийн зарим сургуулийг хаажээ. Албаны хүмүүсийн мэдээлснээр 3 хүн шархдаж, 291 байшин эвдэрч, бараг 3,500 хүнийг нүүлгэн шилжүүлжээ. Арми, тэнгисийн цэргийн алба хаагчид аврах ажиллагаанд тусалж байна. Тус бүс нутаг өнгөрсөн 11 сард болсон Дитва хар салхины хохирлоос бүрэн сэргэж амжаагүй байна. (Аль Жазира, AP)

Viva! веган буяны байгууллага Их Британид сүүний үйлдвэрлэлийг бүхэлд нь мөрдөн судалсан анхны бүрэн хэмжээний баримтат кино хэмээн тодорхойлсон “Та сүүн бүтээгдэхүүний талаар үнэндээ юу мэдэх вэ?” киноны танилцуулгыг гаргажээ. Уг кино үнээ, тугалтай хэрхэн харьцдагийг судалж, сүүн бүтээгдэхүүний тухай эрүүл мэндийн талаар өргөн сурталчилдаг мэдэгдлүүдийг няцаан, салбарын сурталчилгаа, лобби олон нийтийн ойлголтыг хэрхэн бүрдүүлснийг харуулжээ. Нууц бичлэг, шинжлэх ухааны нотолгоо, эмч, хоол зүйч, идэвхтнүүдийн ярилцлагыг багтаасан уг баримтат кино нь 2026 оны 9-р сарын 10-нд [Их Британийн] Лондон хотод нээлтээ хийнэ. (Веган Фүүд & Ливин)

[Испанийн] Дениа хот жил бүрийн “Яст мэлхийн отог”-оо эхлүүлж, 230 сайн дурын ажилтан Лес Альбаранес эрэг дээрх далайн логгерхед яст мэлхий-ардын дөрвөн үүрийг зулзагууд нь гартал өдөр, шөнийн ээлжээр хамгаалж байна. 2 үүрийг эргэн ирсэн Диана нэртэй яст мэлхий, нөгөө хоёрыг нь хяналтын төхөөрөмжтэй Мона хэмээх эм яст мэлхий гаргасан бөгөөд эхний зулзагууд 8-р сарын эхээр гарах төлөвтэй байна. Орон нутгийн эрх баригчид, судлаачид, байгаль хамгаалах бүлгүүдийн дэмжлэгтэй уг төсөл y, үүрийг өдөр шөнөгүй хянахын зэрэгцээ олон нийтэд боловсрол олгож, шинжлэх ухааны судалгаа хийдэг байна. (ЕвроУикли Ньюс)

Чичигнүүр улиангарын томоохон төгөлүүд түймрийн улирал улам ширүүсэж буй үед ч ой хээрийн түймрийг удаашруулж, байгалийн гал унтраах зурвас үүсгэхэд тусалдгийг шинэ судалгаа харуулжээ. Канадын ойн зураглал, хиймэл дагуулын түймрийн мэдээллийг ашигласан судлаачид шатсан талбайн доторхтой харьцуулахад түймрийн зааг дагуу улиас хоёр дахин элбэг байжээ. Мөн улиас ихтэй бүсэд өдөр бүр шатах ойн хэмжээ бага байсныг тогтоосон нь эдгээр мод галын тархалтыг удаашруулсныг харуулж байна. Чийглэг навч, төгөл, шатамхай давирхайгүй, мөн навч нь өндөрт байрладаг тул гал модны оройд хүрч тархахад хүндрэлтэй байдаг нь тэсвэртэй байдлын шалтгаан байж болох юм. Судалгааны үр дүн нь эмзэг сууринуудын эргэн тойронд улиас болон бусад навчит модны өргөн хамгаалалтын зурвас тарих, холимог ойг галд амархан өртөмтгий шилмүүст модны дан ойгоор сольдог ойн аж ахуйн арга барилыг багасгахыг дэмжиж байна. (Лайв Сайнс)

Орчин үеийн веган паэлья Испанийн сонгодог амтыг гадаа олноороо хуваан идэх гол зоог болгож, зуны ил галын хоолонд шинэ өнгө нэмдэг. 17-р зууны Валенсийн уламжлалт жоруудад амьтан-хүний мах, далайн бүтээгдэхүүн ордог бол веган хувилбарт вандуй, мөөг, артишок, ургамлын гаралтай уураг хэрэглэдэг. Ингэснээр уг хоолны өвөрмөц амт, ил гал дээр баяр ёслолын уур амьсгалтайгаар болгодог уламжлалыг хадгалсан, өнгөлөг бөгөөд нэг хайруулын тавагт бэлтгэх зоог бий болдог. (ВежНьюс)

Ирландын Ultimate Fighting Championship тэмцээний аваргын төлөө өрсөлдөгч Иан Мачадо Гарри (веган) дэлхийн аваргын тулааныхаа өмнө PETA [Амьтдад ёс зүйтэй ханддаг хүмүүсийн нийгэмлэг]-ийн шинэ аянд оролцохдоо спортын оргил амжилтаа веган хооллолттой холбон тайлбарлажээ. (ПЕТА ИБУИНВУ)

Энэтхэгт төвтэй Wellbeing Nutrition компани куркумины хандтай, хүйтэн шахалтын аргаар гаргасан Гималайн чацарганын веган өтгөрүүлсэн шүүс худалдаанд гаргажээ. Нэмэлт сахаргүй, цэвэр найрлагатай уг хүнсний нэмэлт нь дархлаа, арьсны эрүүл мэнд, биеийн ерөнхий эрч хүчийг дэмжих омега тосны хүчил, аминдэм, биологийн идэвхт шим тэжээл агуулдаг. (ANI)

[Испанийн] Хаэн хотын голын ёроолд хоёр гаруй хоног гацсан 67 настай эрэгтэйг нутгийн иргэд аварчээ. Хажуугаар өнгөрсөн хүн түүний тусламж дуудахыг сонссоноор хөршүүд олс, чидун хураахад ашигладаг бүтээлэг ашиглан эгц газраар дээш татжээ. Иргэний хамгаалалтын алба түүнд анхны тусламж үзүүлж, эмнэлэгт хүргэжээ. (ЕвроУикли Ньюс)

Тайландын Хат Ноппарат Тара–Му Ко Пи Пи үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн байгаль хамгаалагчид хууль бус загасны торонд гацсан далайн 100 орчим амьтан-хүнийг аварчээ. Шумбагчид усан доор торыг нээж, дараа нь хураан авахын тулд GPS [Дэлхийн байршил тогтоох систем]-ийн солбицлыг тэмдэглэн, экосистемийг хамгаалах эргүүлээ нэмэгдүүлсэн байна. (Тай PBS)

[АНУ-ын] Техас мужийн Луббок хотын Haven Animal асрах газар нь шуудуунд хаягдаж, ноцтой гэмтсэн хоёр гөлгийг аврах яаралтай мал эмнэлгийн тусламжид 10,000 ам.доллар зарцуулжээ. Хоёр гөлөг хоёулаа амьд үлдсэн ба одоо тус асрах газар олон нийтээс эмчилгээний зардлыг нөхөх, мөн тэнд амьдардаг 78 нохой-, 30 муур-, хоёр адуу-иргэн зэрэг бусад амьтан-оршин суугчдад туслах хандив хүсэж байна. (KCBD)

Өдрийн урам зориг өгөх эшлэл: “Хүүхдэд туслахын төлөө ямар нэгэн зүйл хийдэг хүн бүр миний хувьд баатар.” – Америкийн телевизийн хөтлөгч, зохиолч, продюсер, санваартан, “Ноён Рожерсийн хөршүүд” нэвтрүүлгийг бүтээгч, хөтлөгч Фред Рожерс (цагаан хоолтон) (AZ Quotes)

Жан Менеевийн клиник үхлийн тухай энэхүү цуврал нэвтрүүлэгт Казахстаны Жан 6 настайдаа голд живж, биеэсээ гарснаа хэрхэн мэдэрснээ хуваалцана. Жан Казахстанаас гаралтай бөгөөд АНУ-д амьдардаг. Тэр Жанина гэдэг ихэр эгчтэй. Ээж нь өрх толгойлсон, ажиллах шаардлагатай байсан тул ихрүүд өвөө, эмээ дээрээ зуныг өнгөрөөдөг байсан бөгөөд Жан ялангуяа эмээтэйгээ дотно болжээ.

Би гэр бүлийнхэнтэйгээ өдрийн хоол идээд, эмээдээ: “Эмээ, би тоглохоор явмаар байна.” гэж хэлсэн. Эмээ: “Зүгээр л хэт хол явж болохгүй. Энэ хавиасаа бүү холдоорой.” гэсэн. Тэнд нэг гол гол байсан. Том гол биш ч багагүй устай, өвөө, эмээгийн гэрийн яг ард шахуу, явганаар очиж болдог байлаа. Хоёр, гурван минут л алхаад хүрчихнэ. Би эгчдээ: “Гол руу явъя.” гэж хэлээд, талхаа идэн, баяртай явж байлаа. Тэр өдөр үнэхээр сайхан, нарлаг, үзэсгэлэнтэй өдөр байсан.

Голд очиход Жаны эгч эрэг дээр үлдэж, харин тэр усанд байсан бусад хүүхэдтэй нийлжээ. Тэгээд би үсрэхээр шийдэж, үсэрсэн. Гэтэл: “Бурхан минь” гэж бодох ч сөхөөгүй байсан. Хөлөө усны ёроолд хүрнэ гэж бодсон ч хүрээгүй. Би сандарч, живж эхлээд, авраач хэмээн орилж хашхирсан. Гэвч би чадсангүй. Би зургаан настай, амандаа талхтай байсан. Тэр үед би үхэж байгаагаа мэдсэн. Би амьсгалж чадахгүй байсан. Цээж рүү минь ус дүүрч байлаа. Бүх зүйл удаан өрнөсөн. Эхэндээ сандарч, тэвдэв. Харин дараа нь бага зэрэг тайвширч эхэлсэн. Учир нь би амьсгалж чадахаа больсон тул ухаан балартаж эхэлсэн. Тэгээд бүх зүйл тас харанхуй болсон. Дараа нь бүх зүйл туйлын амар амгалан болсон.

Тэгтэл гэнэт миний ухамсар хөлөөс эхлэн дээшилж, амаар гарч ирээд, би цэвэр ухамсар болон үлдсэн. Биедээ байхдаа айдас зэрэг бүхий л сэтгэл хөдлөлийг мэдэрдэг ч биеэс гарахад тэр бүхэн үгүй болдгийг би мэдээгүй. Би зүгээр л оршин байсан. Надад огт бие байгаагүй, энэ нь үнэхээр сайхан санагдсан, туйлын амар амгалан байлаа. Үхэх ийм сайхан байдгийг би үнэндээ мэдээгүй. Үхэх үйл явц маш аймшигтай ч биеэсээ гарсны дараа энэ бүхэн хамаагүй болдог. Бүх айдас чинь арилдаг. Үнэхээр сайхан. Жан хэдэн хором тэр гүн амар амгаланд автан байлаа.

Тэгтэл хэдэн минутын дараа гэнэт “Өө, би үхчихэж” гэдгээ ухаарч эхэлсэн. Би биеэсээ гарчихсан байсан. Доош харахад биеэ олж хараад, муу утгаар биш ч: “Бурхан минь, би үхэж болохгүй. Би буцах ёстой. Би биедээ эргэн орох ёстой.” хэмээн ихэд түгшсэн. Би биеэ хараад өрөвдөх сэтгэл төрсөн. Өөрийгөө харахад бие минь ингэж хэвтэж байсан бөгөөд би нүүрээ харахын тулд эргүүлэх гэж оролдсон. Миний жижигхэн бие усан дээр зүгээр л хөвж байлаа. Би түүнд хүрэхийг оролдсон ч өөрөө биегүй байсан тул маш их бухимдсан. Намайг бухимдаж байхад нэг эмэгтэйн дуу: “Жан, бүх зүйл сайхан болно. Чи зүгээр болно. Айж, санаа зовох зүйл огт байхгүй.” гэж хэлэхийг сонссон. Тэр эмэгтэй намайг нэгэн зэрэг тайвшруулж байлаа.

Дараа нь би эгч рүүгээ очсон. Энэ яг ийм байсан: Би ямар нэг зүйлийг бодоход л тэр даруй тэнд оччихдог байв. Тэгээд би тэнд очиж, ихэр эгчийгээ харж байлаа. Тэр миний бие рүү чулуу шидэж байсан. Намайг сэрээх гэж оролдсон байх. Тэр: “Жан! Жан!” гэж нэрийг минь дуудан хашхирч байлаа. Би анхаарлыг нь татахыг оролдсон ч ярьж чадаагүй. Надад ам байгаагүй ч “Жанина, надад туслаач. Биеэ авахад минь туслаач. Хэн нэгнийг дуудаач. Миний биеийг уснаас гаргаад өгөөч.” гэж бодож байлаа.

Хоёрдугаар хэсэгт эгчтэйгээ холбогдож чадаагүй Жан үл мэдэгдэх орон зай руу улам гүн орж, тэнд хэн нэгэн түүнийг таньдаг мэт санагдсан тухай гарна. Нэгэн эр, эртний төрхтэй эр надаас нэг, хоёр бээрийн зайд гарч ирэхэд би тэр даруй дэргэд нь очсоноо санаж байна. Тэгээд би ингэж дээш харж байлаа. Тэр маш өндөр, надаас хавьгүй өндөр хүн байсан. Би тэр хүнийг таньдаг мэт санагдсан бөгөөд тэр намайг хүү минь гэж дуудсан. Тэр: “Хүү минь, чи энд байх ёсгүй. Чиний цаг хараахан болоогүй. Чи буцах хэрэгтэй. Чиний үүрэг хараахан дуусаагүй.” гэсэн. Жан Менеевийн клиник үхлийн тухай цуврал нэвтрүүлгийн хоёрдугаар хэсэгт маргааш бидэнтэй хамт байгаарай. (КҮТ Нууцлаг өдрийн тэмдэглэл)