ӨДӨР ТУТМЫН МЭДЭЭ-ний гол тойм – 2026 оны есдүгээр сарын 23

Йемений Хуситууд [Саудын Арабын] Эр-Рияд хотын эмзэг объектуудад пуужин, нисгэгчгүй онгоцоор халдсанаа мэдэгджээ. Үүнээс өмнө түлшний сав шатсан Халид Хааны олон улсын нисэх буудлын орчимд дэлбэрэлт болж, гал дүрэлзэн, өтгөн утаа гарсан байна. 7-р сард байлдаан ширүүссэнээс хойш Саудын Араб улс Эр-Рияд хотод анх удаа агаарын довтолгооны түгшүүр зарласан бол тус улсын тэргүүлсэн эвсэл нийслэлийг онилсон Хуситуудын пуужинг амдан устгаснаа мэдэгджээ. (The Guardian)

Их Британийн санал асуулга, зах зээлийн судалгааны YouGov компанийн судалгаагаар Европын Холбоо [ЕХ]-нд эргэн нэгдэх хувилбар Их Британийн сонгуулийн 632 тойргийн 628-д нь хамгийн их дэмжлэг авсан ч олонхын саналыг авч чадаагүй байна. Их Британи даяар иргэдийн 35% нь ЕХ-нд эргэн нэгдэхийг, 18% нь нэгдэхгүйгээр харилцаагаа ойртуулахыг, 11% нь холбоогоо сулруулахыг дэмжжээ. (The Independent)

Францын ерөнхийлөгч Эммануэль Макрон Оросын эрчимжиж буй хосолмол аюулыг онцлон, 9-р сарын 18-нд засгийн газартаа чухал дэд бүтэц болон батлан хамгаалах, технологийн эмзэг объектуудыг нисгэгчгүй онгоц, кибер халдлагаас хамгаалах төлөвлөгөө боловсруулахыг үүрэг болгосноо мэдэгджээ. Тэрээр Оросын ажиллагаанд хариу өгөлгүй орхихгүй бөгөөд энэ нь Францыг Украин (Урейн)-д дэмжлэг үзүүлэхээс няцааж чадахгүй хэмээн амлажээ. (Ureign) (France 24)

АНУ-ын Хэрэглээний бүтээгдэхүүний аюулгүй байдлын хороо Amazon цахим худалдааны сайтаар борлуулсан Jerify брэндийн соронзон хүн дүрст тоглоомын 38,500 орчим багцыг эргүүлэн татжээ. Хоёр хүүхэд энэ тоглоомын салдаг хүчтэй соронзыг залгин, эмнэлэгт хүргэгдсэний дараа ийм шийдвэр гарчээ. Залгисан соронзууд бие дотор хоорондоо, эсвэл металл биеттэй таталцаж, гэдэс цоорох, бөглөрөх, цусны хордлого үүсэх, улмаар амь насаа алдах аюултай. Мөн залгих эрсдэлтэй тул сүүлийн үед эргүүлэн татсан цахимаар борлуулдаг соронзон тоглоомууд, тухайлбал фижет гулсуур болон соронзон шатрын багцын талаар нийтлэлд онцолжээ. (Daily Mail)

Олон нийтийн сүлжээ хуучинсаг гэх ойлголтыг нь өөрчилснөөр Австралийн залуусын дунд шувуу-хүмүүсийг ажиглах сонирхол нэмэгдэж байна. Тус улсын “эрэг орчмын шувуудын нийслэл” гэгддэг Робак буланг тольдон хардаг Баруун Австралийн Брумын шувуу ажиглах төв нь ховор зүйлийг харах, хүмүүстэй танилцах, байгальтай илүү ойр байхыг хүссэн залуусыг татаж байна. (ABC News)

Венесуэлийн ерөнхийлөгч асан Николас Мадурогийн үед хаасан мэдээ мэдээллийн 17 вэбсайтын хандалтыг сэргээжээ. Венесуэлийн цахим эрхийн VE Sin Filtro байгууллага энэ алхмыг сайшаасан ч 79 мэдээллийн сайт багтсан нийт 188 вэбсайт нэвтрэх боломжгүй хэвээр байна гэж мэдэгджээ. (DW)

Нүүрс усыг өдрийн эхэн үед хэрэглэх нь бие махбод глюкозыг илүү үр дүнтэй боловсруулахад тустай байж болно. Өдөр оройтох тусам инсулинд мэдрэг байдал болон глюкоз тэсвэрлэх чадвар буурдаг тул оройн хоолны дараа цусан дахь сахар илүү ихсэж болзошгүй юм. Мэргэжилтнүүд өглөө, өдрийн хоолонд хүнсний ногоо, хялбар шингэх уургийн хамт нүүрс ус түлхүү хэрэглэж, оройн хоолны цэвэршүүлсэн нүүрс усыг хязгаарлан, хоолны ерөнхий чанар, хэмжээ, хувь хүний эрүүл мэндийн хэрэгцээг харгалзахыг зөвлөж байна. (Báo Sức khỏe và Đời sống)

Йемений дайнд сүйдсэн эрүүл мэндийн тогтолцоонд эмнэлгийн ажилтан, хэрэгсэл, санхүүжилт дутагдсанаар тус улсын эрүүл мэндийн хямрал улам даамжирч байна. ДЭМБ [Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага]-ын мэдээлснээр тэжээлийн дутагдал, цочмог суулгалтаас гадна холер, улаанбурхан, денге халуурал, сахуу өвчин дэгдээд байна. Ойролцоогоор 20 сая хүнд эрүүл мэндийн тусламж хэрэгтэй байгаа ч эмнэлгийн байгууллагуудын 60% нь л бүрэн ажиллаж байна. (Islam Times)

[Ау Лак (Вьетнам)-ын] Винь хотод 9-р сарын 19-нд 8 цагийн дотор 399 миллиметр хур тунадас оржээ. Энэ нь 1985 онд хэмжилт хийж эхэлснээс хойших 9-р сарын хамгийн их хур тунадас болж, тухайн онд тогтоосон хоногт 387.9 мм бороо орсон дээд хэмжээг давсан байна. Цаг уурчид энэ үзэгдлийг Нгеан, Хатинь аймгуудын дээгүүр агаарын урсгалууд нийлсэнтэй холбон тайлбарлажээ. (VnExpress)

Хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй дэлхийн дулаарал Энэтхэгийн болон Номхон далайн хооронд дөрвөн зууны турш оршсон уур амьсгалын холбоог алдагдуулж байгааг Вудс Хоулын Далай судлалын хүрээлэнгийн судалгаа харуулжээ. Судлаачид 1600-аад оны эхэн үеэс хойших далай, уур амьсгалын харилцан үйлчлэлийг сэргээн тооцоолохын тулд шүрэн хадны бүртгэл, модны цагариг, агуйн багана болон уур амьсгалын загваруудад дүн шинжилгээ хийжээ. Хүлэмжийн хийн ялгаралт нэмэгдсэнээр энэхүү байгалийн холбоо суларч, уур амьсгалын таамаглал болон бүс нутгийн хур тунадасны хэв шинжид нөлөөлж болзошгүй байна. (SciTech Daily)

Мексикт жил бүр 61,000 гаруй хүн агаарын бохирдолтой холбоотойгоор цаг бусаар нас бардгийн 5,800 гаруй нь Мехико хотод ногддог гэж Дэлхийн нөөцийн хүрээлэнгийн Мексик дэх салбар мэдээлжээ. Мехико, Монтеррей, Гвадалахара хотуудын нарийн ширхэгт тоосонцрын [PM2.5] хэмжээ ДЭМБ-ын [Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага] зөвлөсөн түвшнээс тогтмол давж байна. (VietnamPlus)

Дэлхийн температурыг зохицуулахад чухал үүрэгтэй далайн урсгалын томоохон систем болох Атлантын уртрагийн эргэлтийн урсгал нурах эрсдэл нь дэлхий хэр их дулаарахаас гадна хэр хурдан дулаарахаас хамаардаг гэж [Нидерландын] Утрехтийн их сургуулийн уур амьсгалын загварчлалын судалгаанд дурджээ. Загварчилсан тооцоогоор дэлхий тун аажуухан Цельсийн 5 хэмээр дулаарахад уг систем тогтвортой байсан ч температур илүү хурдан өсөхөд Цельсийн 2 хэм орчмоор дулаарах үед нуран унажээ. Энэ нь уур амьсгалын өөрчлөлтийн хурдыг сааруулах нь эрсдэлийг бууруулж болохыг харуулж байна. (SciTech Daily)

PETA [Амьтадтай ёс зүйтэй харьцдаг хүмүүс] нийгэмлэг [АНУ-ын] Нью Жерси мужийн Секокус Жанкшн галт тэрэгний буудалд тоглолтын өдрийн видео аян эхлүүлж, Америк хөл бөмбөгийн Giants болон Jets багийн тоглолтыг зорьж буй хөгжөөн дэмжигчдийг тахиа-хүний далавчны оронд веган бүтээгдэхүүн сонгохыг уриалжээ. Тус нийгэмлэгийн үүсгэн байгуулагч Ингрид Ньюкирк (веган) веган далавч сонгосноор тахиа-ардыг үйлдвэрийн аж ахуйд өсгөхөөс хамгаалахад тусална гэжээ. (PETA)

Энэтхэгийн жекфрут жимсний салбар энэ жимсээр веган мах, веган уураг, хөнгөн зууш, арьс орлох материал зэрэг шинэ бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байна. Энэтхэгийн Jackfruitking Agro Producer компани 729 орчим га талбайд тариалалт хийж, хаягдлыг бууруулан, арилжааны боломжоо өргөтгөх зорилгоор боловсруулах үйлдвэр, хүйтэн агуулах, тоног төхөөрөмжид хөрөнгө оруулалт татахаар зорьж байна. (FreshPlaza)

Францын Seppic үйлдвэрлэгч акул-хүний элэгний тосыг орлох, микропластикгүй, тогтвортой найрлагын шийдлийг цэвэр гоо сайхны брэндүүдэд санал болгох патенттай веган сквалан полимер Sepilife Neos-ыг танилцуулжээ. (Personal Care Insights)

[АНУ-ын] Флорида мужийн Эскамбиа тойргийн Молино дахь Стаут зам дээр нэгэн оршин суугч торонд чанга орооцолдсон үнэг-хүнийг олж, амьтан-хүний сайн сайхныг хамгаалах байгууллагад мэдэгджээ. Хоёр ажилтан торыг болгоомжтой хайчилж, амьтан-бодгалийг чөлөөлжээ. Түүнийг үзлэг, нөхөн сэргээх эмчилгээнд хамруулахаар зэрлэг амьтдын асрамжийн газарт хүргэжээ. (The Animal Rescue Site)

Аврагчид Намибийн эрэг дагуу загас агнуурын хэрэгсэлд орооцолдсон Кейпийн үслэг далайн хав-хүнийг аварчээ. Ocean Conservation Namibia байгууллагынхан орооцолдсон амьтан андыг аюулгүй тогтоон барьж, загасны торыг нь болгоомжтой салгаад, байгальд буцаан тавьжээ. Тус бүлэг загас агнуурын хэрэгсэл хүнд гэмтэл, үхэлд хүргэж болзошгүйг анхааруулж, ард иргэдэд мэргэшсэн аврагчидтай холбоо барихыг уриалсан байна. (AZ Animals)

[Ау Лак (Вьетнам)-ын] Анзянг аймгийн Винь Тхонг дүүргийн оршин суугч Во Минь Фун 9-р сарын 17-нд ховор дорнын могой хүзүүт шувуу-хүнийг эрх баригчдад сайн дураараа хүлээлгэн өгчээ. Үүнээс хоёр хоногийн өмнө Ба Чук коммуны оршин суугч Тай Дан Хоа тахианы байрнаас 2 килограмм гаруй жинтэй, хамгаалалтад байдаг Азийн далдууны суусар-хүнийг аварч, асруулахаар хүлээлгэн өгсөн байна. (Tạp chí Đời sống và Pháp luật)

Өдрийн мэргэн үг: “Ахан дүүс минь, гагцхүү БУРХАН л Агуу.” – Клермоны Хамба, Эрхэм Дээд Жан-Батист Массийон (Агуу Луигийн оршуулгын номлол)

Энэхүү хоёр хэсэгт цувралд Америкийн сайн дурын гал сөнөөгч Райан Маккалли яаралтай мэс заслын үеэр мэдэрсэн клиник үхлийн тохиолдлоо хуваалцана. Тэрээр сүнснүүдийн далайтай учирч, гүн амар амгаланг мэдэрсэн бөгөөд биеэсээ гарсан үедээ эмнэлгийн хүлээлгийн өрөөнд байсан гэр бүлээ харснаа өгүүлжээ. Райаны зовлон зүдүүр биеийнх нь хоёр хэсэгт аалз хазсан мэт шинжтэй эмнэлгийн яаралтай нөхцөлөөс эхэлсэн ч шалтгааныг нь хэзээ ч баттай тогтоогоогүй байна. Шинжилгээгээр бусад боломжит шалтгааныг үгүйсгэсэн гэж тэр хэлэв. Эмнэлэгт очих үедээ тэр үхлийн ирмэгт тулсан байсан ба эмч нар мэс засал хийснээр амийг нь аварч чадна гэжээ. Тэр зөвшөөрч, унтуулах эм тариулсны дараа ухаан алджээ.

Би өөр нэгэн газарт очсоноо мэдэрсэн. Тэр газар яавч энд байгаагүй. Үндсэндээ тэр нь хойд нас буюу сүнслэг ертөнц байсан. Би биеэсээ гарсан гэдэгтээ бүрэн итгэлтэй байсан. Миний өмнө далай байсан. Тэр бол сүнснүүдийн далай байлаа. Би урьд өмнө амьдарч байсан бүх сүнсийг харсан бөгөөд тэд зүг бүрд урсан явж байлаа. Сониучирхсан Райан тоо томшгүй олон сүнснээс тавь гаруй насны, долгионтой шаргал үстэй харагдах нэгэн эмэгтэйд анхаарлаа төвлөрүүлжээ. Түүнийг хармагц өнөөх эмэгтэй эргэж, инээмсэглэн толгой дохисон нь Райаны харж буйг мэдэрсэн мэт байв. Тэрхүү ертөнцөд өөр өөр түвшин буюу хэмжээс байдгийг, тэдгээрийн дотор амар амгалан, тайвшрал цацруулсан нэгэн гэрэлт газар байгааг тэр мэдэрчээ. Мөн дэлхий дээр туулдаг өвдөлт, уй гашуу, хагацал нь эцэстээ бүх зүйл сайн сайхан болох асар том дүр зургийн түр зуурын хэсэг гэдгийг тэр гүнээ ойлгож буйгаа мэдэрсэн байна.

Эцэст нь Райан биеэсээ гарсан хэвээрээ эмнэлэгт эргэн ирж, хүлээлгийн өрөөнд буй гэр бүлээ дээрээс ажиглаж байгаагаа мэдэрчээ. Тэр найз бүсгүй, нагац эгч хоёрынхоо ярианд оролцохыг хүртэл оролдож, найз бүсгүйгээ нагац эгчийнх нь зөвлөгөөг дагахыг уриалсан бөгөөд тэдний нэг хэсэг нь сүнсээрээ түүнийг сонсож чадна гэдэгт итгэлтэй байв. Тэр яриаг шууд санаагүй гэж Райан хэлэв. Хожим нь найз бүсгүй нь нагац эгчтэй нь ярилцсан өнөөх асуудлаа хөндөхөд уг дурсамж эргэн сэргэж, Райан түүнд нагац эгчийнхээ зөвлөгөөг сануулжээ. Түүний хариу үйлдэл Райаныг гайхшируулсан байна.

Тэгээд тэр: “Чи үүнийг мэдэх боломжгүй. Тэр яриаг чи мэдэх ёсгүй. Чи тэнд байгаагүй.” гэсэн. Харин би: “Тийм ээ, би байсан. Чи юу яриад байгаа юм бэ? Би яг тэнд байсан.” гэсэн. Тэгэхэд тэр: “Үгүй, үгүй, чи мэс засалд орж байсан. Чамайг мэс засалд байхад бид хүлээлгийн өрөөнд тэр яриаг өрнүүлсэн.” гэв. Яг тэр мөчид хонх дуугарах шиг болж, бүх зүйл гэнэт учир зүйгээ олж, тэр яриаг би бүхэлд нь санасан. Райан сандлуудын байрлал, зурагт хаана байсныг, мөн өрөө бүдэг гэрэлтэй байсныг санажээ. Нагац эгч нь гэрлийг хурц байна гэж гомдоллосон тул хүлээлгийн өрөөний тал хэсгийн гэрлийг унтраасан байсныг найз бүсгүй нь тайлбарлав. Энэ дурсамж түүнд гүн утга учиртай байсан бөгөөд найз бүсгүйг нь түүнийг биеэсээ гарсан гэдэгт итгүүлсэн гэж тэр хэлэв.

2-р хэсэгт Райан биедээ ер бусын байдлаар эргэн орсноо дурсаж, гашуудаж байсан нагац эгчийг нь тайвшруулсан талийгаач эмээтэйгээ учирсан тухайгаа өгүүлнэ. Нагац эгч маань 7 хоногт олон шөнө нойргүй сууж, ээжийгээ санан уйлдгийг нь хэн ч мэддэггүй байсан гэж надад хэлсэн. Би ч үүнийг огт мэдээгүй. Райан Маккаллийн клиник үхлийн тохиолдлын тухай хоёр хэсэгт цувралын хоёрдугаар хэсэгт маргааш бидэнтэй хамт байгаарай. (Нөгөө ертөнц КҮТ YouTube суваг)